Zoektocht naar Maria Montessori

Door: Martine Zeeman

Vorig jaar werd ik benaderd met de vraag een musical te schrijven over Maria Montessori voor groep 8 van de Maria Montessori school in Noordwijk. Maria Montessori, de naam had al iets van een belofte in zich. Veel verder dan de uitspraak ‘leer mij het zelf te doen’ kwam ik in eerste instantie niet. Totdat ik de eerste boeken kreeg aangereikt. Al snel ontvouwde zich in mijn hoofd een beeld van een opmerkelijke vrouw. Ik werd gegrepen door haar levensgeschiedenis die lange tijd alleen maar vragen opriep. Een prachtig uitgangspunt. Ik moest afdalen en op zoek gaan naar de antwoorden.

Amsterdam, Zelhem, Noordwijk

Een reis die me in eerste instantie bracht naar de Association Montessori Internationale (AMI) in Amsterdam waar ik kleindochter Carolina Montessori en Joke Verheul ontmoette. Dwalend door huis en werkkamer kon ik bijna de sigarettenrook ruiken die daar veelvuldig moet hebben gehangen. Een asbak als stilleven op een massief bureau. Daarna naar Zelhem naar de fabriek van Nienhuis waar alle Montessorimaterialen nog steeds worden vervaardigd en verspreid in Europa. Daar op zolder vonden we, diep weggestopt onder het stof en opgestapeld op een plank, unieke 9 mm filmbanden. Niemand wist wat erop stond. Het leek wel een belevenis uit een spannend jongensboek. In het museum Oud Noordwijk hebben we ze op zolder bekeken. Terug in de tijd in het Nederland van de zestig en zeventiger jaren waarin schooltjes en groepsuitjes voorbij kwamen. De beelden van Maria zelf waren onze beloning.

Rome

Het was onvermijdelijk ik moest en zou naar Italië gaan om haar woon,- en werkplekken te bezoeken, terug naar de bron. De adem proeven van weleer en dwalen door haar landschappen. Het is een onvergetelijke reis geworden die ik samen met Henriette Kors, leerkracht in het Montessorionderwijs, heb afgelegd.

Struinen door de archieven in het Opera National te Rome onder de waakzame blik van Paola… Documenten inzien die zelden worden geopend, zoals die van Mussolini gericht aan Maria. Beeldmateriaal uit vervlogen tijden bekijken. De vaak vergeelde privéfoto’s van de onbewaakte momenten waren een hoogtepunt. Tot dan toe werd ik in mijn zoektocht steeds geconfronteerd met geposeerde foto’s. Nooit een foto van een los moment, een geheime kiek die ons meer vertelde over de mens achter die sterke vrouw. Als een pitbull beet ik mij vast in het materiaal en dat werd beloond. Maria wandelend in de tuin likkend aan wat leek een ijsje.

Het bezoeken van het internationale opleidingsinstituut voor docenten voelde als het betreden van een geheime afdeling. Sereen en met een enorme concentratie waren daar enkele jonge vrouwen bezig. De intensiteit waarmee de montessorikleedjes werden in,- en uitgerold was indrukwekkend. Het lopen langs de rivier de Tiber die dwars door de stad heen slingert, het bezoeken van Montessori’s geliefde Pincio Park met een prachtig overzicht op Rome bracht ons dichter bij de figuur Montessori. Het Montessorigevoel was ook sterk aanwezig in San Lorenzo tijdens het bezoek aan de eerste Casa Dei Bambini. Vergeleken met de foto’s die we hadden gezien leek de plek weinig veranderd. Een oude binnenplaats waar alle appartementen op uit komen. In het midden een parkje en een tuin waarin de kinderen gewassen verbouwden. Een lege ruimte als schoollokaal. De was die aan de lijnen wapperde bracht ons in de sfeer van die tijd. Een plek tussen de arbeiders waarin je de kindergeluiden kon horen als je even je ogen sloot.

Maria%20with%20Children%20Big

Chiaravalle

Een treinreis van vijf uur in een boemeltrein bracht ons naar de Adriatische kust. Haar geboortedorp Chiaravalle maakt een wat verlaten indruk. Tussen de industriegebieden ligt daar dit rustige dorp aan zee. We ontmoeten de zeer energieke zakenman Lucio Lombardi en diens tolk Fransesco. Een uitermate hartelijk ontvangst brengt ons naar Maria’s geboortehuis, nu een museum. Haar kamer is klein met uitzicht op het plein. De getoonde materialen ogen fris en kleurrijk. Een stortvloed aan Italiaanse woorden vult het vertrek. We bezoeken het theater dat gerund wordt door de Montessori Stichting. Een prachtig orkest treedt op in een theaterzaal die doet denken aan de Leidse schouwburg. In de loge op de rode pluche stoelen voel ik me de koning te rijk.

Mysterie Montessori

‘Maria Montessori, wat een ijzersterke vrouw’ zingen de kinderen in dit verhaal. Niets is minder waar. Ik heb me kunnen laven aan deze ervaring en ben meer te weten gekomen van de achterkant van deze vrouw die in haar tijd ongelooflijk moedig, slim en doortastend was. Die dwars tegen alle regels in durfde te gaan omdat ze wist wat ze wilde en daarvoor vocht op dezelfde leeftijd al als de kinderen die u straks voor u ziet. Haar werk en privéleven komen als een enorme contradictie over maar is dat niet: het leven van een uitzonderlijke kunstenaar. Haar visie en materiaal was en is baanbrekend in de geschiedenis van het onderwijs. Daarnaast was ze een enorme kracht in de vrouwenbeweging en liet ze zien dat er een hoger doel voor vrouwen mogelijk was. De prijs die ze moest betalen was niet gering. Het afstaan van haar geheime kind Mario en het verliezen van haar grote liefde Giuseppe Montessano.

Ze was een avonturier en zwierf over de wereld om haar kennis en zienswijze te delen maar boven alles was ze Montessoriaan en geloofde ze in een wereld geleid door de kracht van kinderen. Mammolina -kleine moeder – werd ze genoemd door de echte volgelingen om haar heen.

Theater en educatie

Maandag 14 juli 2014 werd een unieke theaterschoolvoorstelling gepresenteerd, compleet met de speciaal gecomponeerde muziek van Montessoriaan Nicolaas Duin. Een wereldpremière waarin wij het leven van Maria Montessori beleven door de ogen van de kinderen zelf. Er is ontzettend hard gewerkt door de kinderen en de hulptroepen voor en achter de schermen. Het is een theaterleerproject geworden waarin de kinderen vanaf het eerste moment waarop ik ben begonnen zijn betrokken. Of zoals een van de kinderen schreef: “Als ik van school ga kan ik aan anderen vertellen wie zij was.”

Als de ‘bende van vijf’ hebben we het spoor van Maria Montessori gevolgd en voortgezet met dank aan Marjolein van der Jagt, Henriëtte Kors, Maja van Hall en Alexander Hoorn. In beeldende kunst, expositie, theater en muziek zullen we Maria op passende wijze in het Memoriejaar voor het voetlicht brengen.


Martine Zeeman
concept, script en regie ‘Mysterie Montessori’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s